উচ্চতর গণিত ১ম পত্র • সংযুক্ত কোণের ত্রিকোণমিতিক অনুপাত • Dinajpur Board • দিনাজপুর বোর্ড ২০২৫

উচ্চতর গণিত ১ম পত্র প্রশ্ন

  1. ক)

    দেখাও যে, sec⁡(x2+π4)=22−2sin⁡x\sec \left(\frac{x}{2}+\frac{\pi}{4}\right)=\frac{2}{\sqrt{2-2 \sin x}} .

    (2)
  2. খ)

    প্রমাণ কর যে, 16sin⁡B3sin⁡5B3sin⁡7B3=cosec⁡B16 \sin \frac{B}{3} \sin \frac{5 B}{3} \sin \frac{7 B}{3}=\operatorname{cosec} B .

    (4)
  3. গ)

    A=45∘A=45^{\circ} এবং c=(3+1)c=(\sqrt{3}+1) সে.মি. হলে ABCA B C ত্রিভুজের ক্ষেত্রফল নির্ণয় কর।

    (4)

উত্তর ও ব্যাখ্যা

  1. ক)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    ডানপক্ষ =22−2sin⁡x=22(1−sin⁡x)=22(1−cos⁡(π2−x))=22⋅2sin⁡2(π4−x2)=22sin⁡(π4−x2)=1cos⁡(π2−(π4−x2))=1cos⁡(x2+π4)=sec⁡(x2+π4)== \frac{2}{\sqrt{2-2\sin x}} = \frac{2}{\sqrt{2(1 - \sin x)}} = \frac{2}{\sqrt{2\left(1 - \cos\left(\frac{\pi}{2} - x\right)\right)}} = \frac{2}{\sqrt{2 \cdot 2\sin^2\left(\frac{\pi}{4} - \frac{x}{2}\right)}} = \frac{2}{2\sin\left(\frac{\pi}{4} - \frac{x}{2}\right)} = \frac{1}{\cos\left(\frac{\pi}{2} - \left(\frac{\pi}{4} - \frac{x}{2}\right)\right)} = \frac{1}{\cos\left(\frac{x}{2} + \frac{\pi}{4}\right)} = \sec\left(\frac{x}{2} + \frac{\pi}{4}\right) = বামপক্ষ।
    (দেখানো হলো)

  2. খ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    উদ্দীপকের চিত্র হতে পাই, B=30∘B = 30^\circ।

    বামপক্ষ =16sin⁡B3sin⁡5B3sin⁡7B3=16sin⁡30∘3sin⁡5×30∘3sin⁡7×30∘3=16sin⁡10∘sin⁡50∘sin⁡70∘=16sin⁡10∘sin⁡(60∘−10∘)sin⁡(60∘+10∘)= 16 \sin \frac{B}{3} \sin \frac{5B}{3} \sin \frac{7B}{3} = 16 \sin \frac{30^\circ}{3} \sin \frac{5 \times 30^\circ}{3} \sin \frac{7 \times 30^\circ}{3} = 16 \sin 10^\circ \sin 50^\circ \sin 70^\circ = 16 \sin 10^\circ \sin(60^\circ - 10^\circ) \sin(60^\circ + 10^\circ)

    আমরা জানি, sin⁡θsin⁡(60∘−θ)sin⁡(60∘+θ)=14sin⁡3θ\sin \theta \sin(60^\circ - \theta) \sin(60^\circ + \theta) = \frac{1}{4}\sin 3\theta।
    এখানে θ=10∘\theta = 10^\circ বসালে,
    =16×14sin⁡(3×10∘)=4sin⁡30∘=4×12=2= 16 \times \frac{1}{4} \sin(3 \times 10^\circ) = 4 \sin 30^\circ = 4 \times \frac{1}{2} = 2

    আবার, ডানপক্ষ =cosec⁡B=cosec⁡30∘=2= \operatorname{cosec} B = \operatorname{cosec} 30^\circ = 2

    ∴16sin⁡B3sin⁡5B3sin⁡7B3=cosec⁡B\therefore 16 \sin \frac{B}{3} \sin \frac{5B}{3} \sin \frac{7B}{3} = \operatorname{cosec} B।
    (প্রমাণিত)

  3. গ)

    AI-তৈরি নমুনা উত্তর

    দেওয়া আছে,
    A=45∘A = 45^\circ
    উদ্দীপকের চিত্রানুসারে, B=30∘B = 30^\circ
    বাহু c=(3+1)c = (\sqrt{3} + 1) সে.মি.

    আমরা জানি, ত্রিভুজের তিন কোণের সমষ্টি 180∘180^\circ।
    ∴C=180∘−(A+B)=180∘−(45∘+30∘)=180∘−75∘=105∘\therefore C = 180^\circ - (A + B) = 180^\circ - (45^\circ + 30^\circ) = 180^\circ - 75^\circ = 105^\circ

    এখন,
    sin⁡C=sin⁡105∘=sin⁡(60∘+45∘)=sin⁡60∘cos⁡45∘+cos⁡60∘sin⁡45∘=32⋅12+12⋅12=3+122\sin C = \sin 105^\circ = \sin(60^\circ + 45^\circ) = \sin 60^\circ \cos 45^\circ + \cos 60^\circ \sin 45^\circ = \frac{\sqrt{3}}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} + \frac{1}{2} \cdot \frac{1}{\sqrt{2}} = \frac{\sqrt{3} + 1}{2\sqrt{2}}

    সাইন সূত্রানুসারে,
    asin⁡A=csin⁡C  ⟹  a=csin⁡Asin⁡C=(3+1)sin⁡45∘3+122=12122=2\frac{a}{\sin A} = \frac{c}{\sin C} \implies a = \frac{c \sin A}{\sin C} = \frac{(\sqrt{3} + 1) \sin 45^\circ}{\frac{\sqrt{3} + 1}{2\sqrt{2}}} = \frac{\frac{1}{\sqrt{2}}}{\frac{1}{2\sqrt{2}}} = 2 সে.মি.

    ∴ΔABC\therefore \Delta ABC-এর ক্ষেত্রফল =12acsin⁡B=12×2×(3+1)×sin⁡30∘=(3+1)×12=3+12= \frac{1}{2} a c \sin B = \frac{1}{2} \times 2 \times (\sqrt{3} + 1) \times \sin 30^\circ = (\sqrt{3} + 1) \times \frac{1}{2} = \frac{\sqrt{3} + 1}{2} বর্গ সে.মি.
    ≈1.366\approx 1.366 বর্গ সে.মি.

    উত্তর: 3+12\frac{\sqrt{3} + 1}{2} বর্গ সে.মি. (বা প্রায় 1.3661.366 বর্গ সে.মি.)

আরও প্রশ্ন অনুশীলন করতে অ্যাপে যাও

সম্পর্কিত প্রশ্ন